Η επιδίωξη της Ευρώπης να ηγηθεί παγκοσμίως στις καθαρές μεταφορές βασίζεται αναπόφευκτα στην εισαγωγή λιθίου, κυρίως από τη Νότια Αμερική. Ακόμα και οι ευρύτεροι στόχοι του μπλοκ για την ενεργειακή ασφάλεια και το κλίμα, εξαρτώνται από την εξασφάλιση σταθερής προμήθειας του βασικού ορυκτού, που χρησιμοποιείται στις μπαταρίες και σε άλλες αλυσίδες εφοδιασμού καθαρής ενέργειας. Ωστόσο, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με έλλειψη χρηματοδότησης, αμφίπλευρες ρυθμίσεις και ανταγωνισμό από την Κίνα, όπως δήλωσαν αναλυτές στο AFP. Η Κίνα έχει σημαντικό προβάδισμα.
Σήμερα η Κίνα παράγει περισσότερα από τα τρία τέταρτα των μπαταριών που πωλούνται παγκοσμίως, διυλίζει το 70% του ακατέργαστου λιθίου και είναι ο τρίτος μεγαλύτερος εξορύκτης στον κόσμο μετά την Αυστραλία και τη Χιλή, σύμφωνα με τα στοιχεία του Γεωλογικού Ινστιτούτου των Ηνωμένων Πολιτειών για το 2024. Για να αποκτήσει ερείσματα, η Ευρώπη έχει αναπτύξει ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που δίνει έμφαση στην προστασία του περιβάλλοντος, στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και στη συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες. Έχει επίσης υπογράψει διμερείς συμφωνίες με περίπου 15 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Χιλής και της Αργεντινής, της πέμπτης μεγαλύτερης παραγωγού λιθίου στον κόσμο. Όμως, πολύ συχνά αποτυγχάνει να αποδώσει όταν πρόκειται για επενδύσεις, λένε οι ειδικοί.
“Βλέπω πολλά μνημόνια κατανόησης, αλλά υπάρχει έλλειψη δράσης”, δήλωσε στο AFP η Τζούλια Πολισκάνοβα, διευθύντρια ηλεκτρικών οχημάτων στη δεξαμενή σκέψης Transport and Environment (T&E). “Αρκετές φορές, την ίδια μέρα που υπογράφαμε ένα μνημόνιο συνεργασίας, οι Κινέζοι αγόραζαν ολόκληρο ορυχείο στην ίδια χώρα” πρόσθεσε. Το επενδυτικό χάσμα είναι τεράστιο: η Κίνα δαπάνησε 6 δισεκατομμύρια δολάρια για έργα λιθίου στο εξωτερικό από το 2020 έως το 2023, ενώ η Ευρώπη μόλις και μετά βίας έβγαλε ένα δισεκατομμύριο δολάρια την ίδια περίοδο, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το T&E.
Οι επενδύσεις καθυστερούν
Πέρυσι σημειώθηκε αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης λιθίου κατά 30%, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΔΟΕ). “Για να εξασφαλίσει τον εφοδιασμό με πρώτες ύλες, η Κίνα επενδύει ενεργά σε ορυχεία στο εξωτερικό μέσω κρατικών εταιρειών με πολιτική υποστήριξη από την κυβέρνηση”, σημειώνει η ΔΟΕ. Σύμφωνα με την έκθεση, η πρωτοβουλία Belt and Road Initiative της Κίνας διοχέτευσε 21,4 δισεκατομμύρια δολάρια σε ορυχεία εκτός των ακτών της το 2024. Η Ευρώπη, εν τω μεταξύ, “υστερεί σε επίπεδα επενδύσεων σε αυτούς τους τομείς”, δήλωσε ο Σεμπάστιαν Γκαλάρτζα, ιδρυτής του Κέντρου για τη Βιώσιμη Κινητικότητα στο Σαντιάγο της Χιλής.
Η απουσία σαφούς σχεδίου για την ανάπτυξη της βιομηχανίας μπαταριών και εξόρυξης στην Ευρώπη σημαίνει ότι το κενό αυτό θα καλυφθεί από άλλους παράγοντες. Στην Αφρική, η αυξημένη ζήτηση από την Κίνα ανέδειξε τη Ζιμπάμπουε σε τέταρτο μεγαλύτερο παραγωγό λιθίου παγκοσμίως. “Οι Κινέζοι αφήνουν τα χρήματά τους να μιλούν”, δήλωσε ο Θίο Ατσεαμπόνγκ, αναλυτής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων. Μέχρι το 2035, όλα τα νέα αυτοκίνητα και φορτηγά που πωλούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να παράγουν μηδενικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, και οι ηγέτες της ΕΕ και η βιομηχανία θα ήθελαν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς να προέρχεται από την τοπική αγορά.
Πέρυσι, λίγο πάνω από το 20% των νέων οχημάτων που πωλήθηκαν στο μπλοκ ήταν ηλεκτρικά. “Επί του παρόντος, μόνο το 4% του λιθίου της Χιλής πηγαίνει στην Ευρώπη”, σημείωσε ο Στεφάν Ντεμπρούιν, διευθυντής εξωτερικών υποθέσεων της ιδιωτικής εταιρείας εξόρυξης SQM της Χιλής. “Η ΕΕ έχει κάθε ευκαιρία να αυξήσει το μερίδιό της στη βιομηχανία μπαταριών” τόνισε.
Μετατόπιση των αλυσίδων εφοδιασμού
Όμως, τα σχέδια της Ευρώπης για την κατασκευή δεκάδων εργοστασίων μπαταριών έχουν παρεμποδιστεί από την κυμαινόμενη καταναλωτική ζήτηση και τον ανταγωνισμό από την Ιαπωνία (Panasonic), τη Νότια Κορέα (LG Energy Solution, Samsung) και, κυρίως, την Κίνα (CATL, BYD). Η εξασφάλιση μακροπρόθεσμης προμήθειας λιθίου περνά μέσα από τη σύσφιγξη των σχέσεων με το “τρίγωνο λιθίου” που σχηματίζουν η Χιλή, η Αργεντινή και η Βολιβία, οι οποίες κατέχουν σχεδόν το ήμισυ των παγκόσμιων αποθεμάτων, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές. Για την ενθάρρυνση της συνεργασίας με τις χώρες αυτές, οι ευρωπαϊκοί φορείς έχουν προτείνει αναπτυξιακούς δρόμους που θα βοηθήσουν στην εδραίωση της παραγωγής ηλεκτρικών μπαταριών στη Λατινική Αμερική. Τα σχέδια κανονισμών της ΕΕ θα επέτρεπαν στη Λατινική Αμερική “να συμβιβάσει την τοπική ανάπτυξη με την εξαγωγή αυτών των πρώτων υλών και να μην πέσει σε έναν καθαρά εξορυκτικό κύκλο”, δήλωσε ο Χουάν Βάσκεζ, αναπληρωτής επικεφαλής για τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική στο Κέντρο Ανάπτυξης του ΟΟΣΑ.
Ωστόσο, δεν είναι ακόμη σαφές κατά πόσον η παροχή βοήθειας στις χώρες εξαγωγής για την ανάπτυξη πλήρων αλυσίδων εφοδιασμού έχει οικονομικό νόημα ή αν τελικά θα ευνοήσει την Ευρώπη. “Ποιο το συμφέρον μιας εταιρείας να εγκατασταθεί στη Χιλή για να παράγει μπαταρίες ή πιο εξελιγμένα υλικά, αν δεν υπάρχει τοπική ή περιφερειακή αγορά για να τα προμηθεύσει;” αναρωτιέται ο Γκαλάρτζα. “Γιατί να μην πάρετε απλώς το λίθιο, να το επεξεργαστείτε και να κάνετε τα πάντα στην Κίνα και να στείλετε την μπαταρία πίσω σε εμάς;”
“Πρέπει να προωθήσουμε γρήγορα τον εξηλεκτρισμό των μεταφορών στην περιοχή, ώστε να μπορέσουμε να μοιραστούμε τα οφέλη της ενεργειακής μετάβασης”, υποστήριξε. Αλλά ο δρόμος μπροστά μας φαίνεται μακρύς. Τα ηλεκτρικά οχήματα αποτελούσαν μόνο το 2% των πωλήσεων νέων αυτοκινήτων στο Μεξικό και τη Χιλή πέρυσι, το 6% στη Βραζιλία και το 7% στην Κολομβία, σύμφωνα με την Διεθνή Οργάνωση Ενέργειας. Η Κόστα Ρίκα ξεχώρισε ως το μόνο έθνος στην περιοχή όπου τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα έφτασαν σε διψήφιο ποσοστό, στο 15% των πωλήσεων νέων αυτοκινήτων.
