Του Δρ. Σωτήρη Καπέλλου (*)
Το 2020 ξεκίνησε με μεγάλη αισιοδοξία για τις πιο ώριμες Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ). Τα αιολικά θα συνέχιζαν σημαντικές επενδύσεις, όσον αφορά στην εγκατεστημένη ισχύ των αιολικών πάρκων, μετά από μία χρονιά ρεκόρ το 2019 που εγκαταστάθηκαν 727 MW. Τα φωτοβολταϊκά από την άλλη πλευρά, μετά από 5 χρόνια ελάχιστων για τη δυναμικότητα του κλάδου νέων εγκαταστάσεων, λόγω διακοπής νέων αδειοδοτήσεων φωτοβολταϊκών το διάστημα 2013-1016, ξεπέρασαν τα 160 MW νέων αδειοδοτήσεων, με προοπτικές να ξεπεράσουν τα 300 MW το 2020.
Η αισιοδοξία αυτή προερχόταν από το γεγονός ότι μία πολύχρονη οικονομική κρίση έχει ξεπεραστεί και από το γεγονός ότι το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) προβλέπει τουλάχιστον 14 GW αιολικών και φωτοβολταϊκών για ηλεκτροπαραγωγή μέχρι το 2030:
Επίσης, η αισιοδοξία ενισχύεται και από το γεγονός ότι οι ΑΠΕ και ιδιαίτερα τα φωτοβολταϊκά λόγω της ραγδαίας μείωσης κόστους έχουν γίνει πλέον ευθέως ανταγωνιστικές με τις συμβατικές πηγές ενέργειας (Σχ.2).
Η ορμή με την οποία ξεκίνησαν οι ΑΠΕ το 2020 ανακόπηκε το 2ο τρίμηνο του 2020 λόγω του lockdown και των σχετικών περιοριστικών μέτρων λόγω του covid-19. Η αλήθεια όμως είναι ότι οι απώλειες αυτές είναι παροδικές και δεν έχουν μόνιμο χαρακτήρα, καθώς η αγορά ανακάμπτει γρήγορα και οι σχετικές επενδύσεις δεν ακυρώνονται, αλλά όπου καθυστερούν, μεταφέρονται για την επόμενη χρονιά. Επίσης για να κάνουμε μία πρόβλεψη για το επόμενο διάστημα, με τα δεδομένα που έχουμε σήμερα και εφόσον δεν χρειαστεί να εφαρμοστούν τόσο αυστηρά περιοριστικά μέτρα, όπως ένα γενικευμένο lockdown το επόμενο διάστημα όπως πριν, δεν θα επηρεαστεί ο βραχυ-μεσοπρόθεσμος επενδυτικός προγραμματισμός του κλάδου, αφού η «όρεξη» των επενδυτών για επενδύσεις για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, παραμένει αμείωτη.
Σχ.2. Μέσο σταθμισμένο κόστος παραγωγής διαφόρων τεχνολογιών (Πηγή: Lazard, 2019)
Επιπλέον, το 2020 ξεκίνησε ως η χρονιά του εκσυγχρονισμού του θεσμικού πλαισίου και κυρίως των προσπαθειών απλοποίησης και επιτάχυνσης των αδειοδοτικών διαδικασιών. Κάτι που ο ΣΕΦ υποστήριξε από την αρχή και συνεχίζει να υποστηρίζει. Τα πρώτα θετικά βήματα αφορούν την κατάργηση της Άδειας Παραγωγής και την υποκατάστασή της από μια Βεβαίωση Παραγωγού την άνοιξη του 2020, με παράλληλη επιτάχυνση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναμένεται και πρέπει να ακολουθήσουν και άλλες πρωτοβουλίες απλοποίησης της αδειοδοτικής διαδικασίας, ενώ έπονται το θεσμικό πλαίσιο για την ηλεκτροκίνηση και στη συνέχεια, ιδιαίτερα σημαντικό, για την αποθήκευση ενέργειας.
Η αλήθεια όμως είναι ότι υπάρχουν ακόμη πολλά γραφειοκρατικά εμπόδια ιδιαίτερα στον τρόπο που εφαρμόζεται η βελτιωμένη νομοθεσία. Η πρόθεση της μπορεί να είναι εμφανής, η αλλαγή όμως της νομοθεσίας δεν συνεπάγεται και απλοποίηση και επιτάχυνση των διαδικασιών στο επίπεδο των υπηρεσιών που εκδίδουν τις σχετικές άδειες και υποστηρικτικά έγγραφα. Σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει έλλειψη κατανόησης της εφαρμογής της νομοθεσίας, ζητούνται τα ίδια δικαιολογητικά τα οποία έχουν κατατεθεί σε προηγούμενη φάση της διαδικασίας, σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχει άγνοια της διαδικασίας και ζητούνται άχρηστα δικαιολογητικά ή δικαιολογητικά τα οποία είναι άσχετα με τον έλεγχο που γίνεται. Επιπλέον, λόγω των μέτρων που εφαρμόζονται για τον covid-19 είναι δύσκολη και σε κάποιες περιπτώσεις αδύνατη η επικοινωνία με τις αδειοδοτικές υπηρεσίες. Εφόσον επιλυθούν όλα αυτά, ανοίγουν το δρόμο για περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ στα χρόνια που έρχονται και η επίτευξη του στόχου του 2030 γίνεται εφικτή.
Ένα άλλο σοβαρό θέμα απότοκο της κρίσης του covid-19, αποτέλεσμα της μείωσης της Οριακής Τιμής Συστήματος του ηλεκτρικού ρεύματος είναι η αύξηση του ελλείμματος του ΕΛΑΠΕ, του λογαριασμού δηλαδή από τον οποίο αποζημιώνονται οι ΑΠΕ. Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, κάθε έλλειμμα του ΕΛΑΠΕ θα έπρεπε να καλύπτεται αυτόματα από μια αντίστοιχη αύξηση του ΕΤΜΕΑΡ, του τέλους που πληρώνουν οι καταναλωτές για την ενίσχυση των καθαρών μορφών ενέργειας. Αντιστρόφως, όταν υπάρχει πλεόνασμα στον ΕΛΑΠΕ, το ΕΤΜΕΑΡ θα πρέπει να μειώνεται ανάλογα. Το ΥΠΕΝ έχει αποκλείσει την αύξηση του ΕΤΜΕΑΡ σε αυτή τη φάση. Και το ερώτημα είναι πως θα καλυφθεί η τρύπα στον ΕΛΑΠΕ. Μία από τις επιλογές που έχουν πέσει στο τραπέζι είναι η έκτακτη εισφορά από τους επενδυτές-παραγωγούς ΑΠΕ. Η πρόταση αυτή (μετά από το κούρεμα του 2014) και εφόσον εφαρμοστεί, θα δημιουργήσει κλίμα επενδυτικής ανασφάλειας, σε μία περίοδο που είναι αναγκαίο να υπάρχει σταθερότητα, ώστε το ήδη αυξημένο
