Επιστροφή σε δημοσιονομική ισορροπία – με ώθηση από την αύξηση του ΑΕΠ – και άλμα των δημοσίων επενδύσεων μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, με στόχο τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, προβλέπει  ανάλυση της Εθνικής Τράπεζας.

Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές της ΕΤΕ, ο κρατικός προϋπολογισμός για το 2022 στοχεύει στην υλοποίηση ενός αποφασιστικού βήματος για τη συρρίκνωση του ελλείμματος, μετά από δύο συναπτά έτη έντονα επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι επιπτώσεις της πανδημίας.

Αναλυτικά:

Ο Κρατικός Προϋπολογισμός για το 2022 στοχεύει στην υλοποίηση ενός αποφασιστικού βήματος για τη συρρίκνωση του ελλείμματος, μετά από δύο συναπτά έτη έντονα επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι επιπτώσεις της πανδημίας.

Το πρωτογενές έλλειμμα Γενικής Κυβέρνησης (σε όρους Ενισχυμένης Εποπτείας) εκτιμάται ότι θα μειωθεί οριακά στο 7,3% του ΑΕΠ το 2021 (από 7,9% του ΑΕΠ το 2020). Η βελτίωση των δημοσιονομικών μεγεθών είναι ορατή στα μηνιαία στοιχεία υλοποίησης του κρατικού προϋπολογισμού (σε τροποποιημένη ταμειακή βάση), με το πρωτογενές έλλειμμα να περιορίζεται στο 4,4% στο ενδεκάμηνο του 2021 από 8,2% το αντίστοιχο διάστημα του 2020, και τα φορολογικά έσοδα ήδη να υπερβαίνουν το στόχο του Προϋπολογισμού κατά €0,9 δισ. τους 11 πρώτους μήνες του 2021. 

Η ισχυρότερη από το αναμενόμενο αύξηση του ΑΕΠ το 2021 – η οποία σύμφωνα με τις επικαιροποιημένες προβλέψεις της ΕΤΕ θα διαμορφωθεί στο 8,5% σε σταθερές τιμές έναντι εκτίμησης του Προϋπολογισμού για ανάπτυξη 6,9% – αναμένεται να οδηγήσει σε μικρότερο έλλειμμα το 2021 σε σχέση με το εκτιμώμενο από τον Προϋπολογισμό (πλησίον 7% του ΑΕΠ), στηρίζοντας περαιτέρω τα έσοδα και ισχυροποιώντας την αφετηρία για το 2022.

Τα φορολογικά έσοδα το 2021 αυξήθηκαν κατά 4,7% ετησίως, λόγω της έντονης ανόδου των εσόδων από το ΦΠΑ (+11,4% ετησίως) και το φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων (ετήσια αύξηση 20,5%), με την κερδοφορία των υγιών επιχειρήσεων να εμφανίζει σημαντική ανθεκτικότητα το 2020. Στην πράξη, οι χρηματοοικονομικές επιδόσεις των κερδοφόρων επιχειρήσεων, που κατ’ ουσίαν συνιστούν τη φορολογική βάση, ήταν ακόμη πιο ανθεκτικές από ό,τι δείχνουν τα στοιχεία συνολικής κερδοφορίας, τα οποία αποδυναμώθηκαν από τη μεγέθυνση των ζημιών για πολλές, ήδη ζημιογόνες επιχειρήσεις.

Για το 2022 ο Προϋπολογισμός προβλέπει δραστική μείωση του πρωτογενούς ελλείμματος της Γενικής Κυβέρνησης κατά €10,6 δισ. στο 1,2% του ΑΕΠ. Η ενίσχυση των εσόδων εν μέσω ευνοϊκών μακροοικονομικών συνθηκών, με διατήρηση των ελαφρύνσεων που εφαρμόστηκαν και το 2021 μαζί με το αυξημένο μερίδιο επενδύσεων στις κρατικές δαπάνες το 2022, περιορίζουν τον κίνδυνο αρνητικών επιδράσεων από τη σταδιακή απόσυρση της στήριξης λόγω πανδημίας. 

Οι πρωτογενείς δαπάνες θα διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη δημοσιονομική βελτίωση μειούμενες κατά 5,5% του ΑΕΠ το 2022, μέσω εξοικονόμησης €9,5 δισ. από μη-επαναλαμβανόμενα μέτρα που εφαρμόστηκαν το 2021 λόγω Covid-19. 

Το μεγαλύτερο μέρος του υπολειπόμενου τμήματος της δημοσιονομικής βελτίωσης το 2022 αντανακλά μια εκτιμώμενη αύξηση ύψους €3,5 δισ. (0,5% του ΑΕΠ) στα φορολογικά έσοδα (+7,5% ετησίως από +4,7% ετησίως το 2021), υποστηριζόμενη από την εν εξελίξει ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας.

Άλμα στις δημόσιες επενδύσεις σε υψηλό 18 ετών με ώθηση από το Ταμείο Ανάκαμψης 

Το 2022 προγραμματίζεται σημαντική αύξηση των δημοσίων επενδύσεων (+23,0% ετησίως στα €11,0 δισ.) μέσω του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων («ΠΔΕ») και του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Επιπροσθέτως, η αύξηση της δημόσιας επενδυτικής δραστηριότητας το 2022 εμφανίζεται ακόμη πιο εντυπωσιακή, εάν εξαιρεθούν από τις δαπάνες του ΠΔΕ το 2021 οι δαπάνες που αφορούν τα μέτρα αντιμετώπισης της πανδημίας (κυρίως προγράμματα επιδοτήσεων για στήριξη της απασχόλησης και το μέρος των επιστρεπτέων προκαταβολών που καταβλήθηκε μέσω ΠΔΕ). Συγκεκριμένα, εξαιρώντας τις εν λόγω δαπάνες, η αύξηση των δαπανών του ΠΔΕ μαζί με το Ταμείο Ανάκαμψης το 2022 ανέρχεται στο 94,0% (ήτοι +€5,3 δισ.), με το επίπεδό τους να προσεγγίζει το 6,0% του εκτιμώμενου ΑΕΠ. Αυτός ο φιλόδοξος στόχος αντιστοιχεί στο υψηλότερο ποσοστό δημοσίων επενδύσεων στο ΑΕΠ των τελευταίων, τουλάχιστον, 18 ετών, με βάση τα δημοσιονομικά στοιχεία, και στο υψηλότερο απόλυτο επίπεδο δημοσίων επενδύσεων για όσο υπάρχουν εναρμονισμένα στοιχεία από εθνικούς λογαριασμούς. 

Η ενίσχυση αυτή αναμένεται να ασκήσει ιδιαίτερα θετική επίδραση στην οικονομική μεγέθυνση και την ανταγωνιστικότητα, δεδομένου ότι το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα που συνεπάγεται η αύξηση των δημοσίων επενδύσεων στο ΑΕΠ είναι σημαντικά μεγαλύτερο σε σχέση με τις υπόλοιπες κατηγορίες δημόσιας δαπάνης.

Η ισχυρότατη αύξηση του ΑΕΠ το 2021 αποτέλεσε, επίσης, τον καθοριστικότερο παράγοντα της – καλύτερης από το αναμενόμενο – πορείας του δημοσίου χρέους. Το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης εκτιμάται ότι κορυφώθηκε ως ποσοστό του ΑΕΠ στο 206,3% (€341 δισ.) το 2020, ένα χρόνο νωρίτερα από τις αρχικές εκτιμήσεις, και προβλέπεται να μειωθεί στο 197,1% του ΑΕΠ (€350 δισ.) το 2021 και στο 189,6% του ΑΕΠ το 2022 (€355 δισ.). Η υποχώρηση του λόγου χρέους προς το ΑΕΠ το 2021 και το 2022 ενδεχομένως να είναι ακόμη μεγαλύτερη (στο 194% και 185%, αντιστοίχως) εάν συνεκτιμηθεί ο ισχυρότερος ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ΕΤΕ (8,5% σε σταθερές και 9,1% σε ονομαστικές τιμές το 2021).

«Ισχυρό μήνυμα εμπιστοσύνης και σήμα αναγνώρισης της προόδου που έχει σημειώσει η πατρίδα μας» έστειλε χθες η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα λαμβάνοντας μια πολύ σημαντική απόφαση για την Ελλάδα», δήλωσε ο υπουργός Οικονομικών Χρήστος Σταϊκούρας, σχολιάζοντας την απόφαση της ΕΚΤ για τα ελληνικά ομόλογα.

Προσέθεσε δε ότι «η απόφαση αυτή και οι δηλώσεις της επικεφαλής της ΕΚΤ έρχονται να προστεθούν στην αλυσίδα πρόσφατων αναφορών και εκθέσεων από εταίρους, θεσμούς και οίκους αξιολόγησης, που πιστοποιούν ότι η χώρα κινείται στη σωστή κατεύθυνση και ότι η ασκούμενη οικονομική πολιτική και οι θυσίες των πολιτών αποδίδουν καρπούς».

Στη δήλωσή του ο υπουργός κατέληξε λέγοντας ότι «όμως, ως κυβέρνηση και οικονομικό επιτελείο, δεν εφησυχάζουμε. Συνεχίζουμε να υλοποιούμε μεταρρυθμίσεις, να εφαρμόζουμε μια συνετή δημοσιονομική πολιτική και να ακολουθούμε μια διορατική εκδοτική στρατηγική.

Συνεχίζουμε, με σχέδιο, σοβαρότητα, αποφασιστικότητα και αυτοπεποίθηση, τη σκληρή δουλειά, ώστε η Ελλάδα να ισχυροποιηθεί περαιτέρω και να αποκτήσει, το ταχύτερο δυνατόν, επενδυτική βαθμίδα».

H EKT θα συνεχίσει να αγοράζει ελληνικά ομόλογα κατ’ εξαίρεση μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος πανδημίας ΡΕΡΡ, όπως απεφάσισε σήμερα το διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ΕΚΤ, η τράπεζα ολοκληρώνει το πρόγραμμα πανδημίας τον Μάρτιο, ωστόσο στη συνέχεια θα συνεχίσει να επανεπενδύει με μεγάλη ευελιξία τα ομόλογα που λήγουν.

Ειδικά για τα ελληνικά ομόλογα υπάρχει συγκεκριμένη αναφορά στην απόφαση, η οποία προβλέπει ότι η ΕΚΤ θα μπορεί να αγοράζει περισσότερα ομόλογα από εκείνα που έχει στην κατοχή της και λήγουν. Με την απόφασή της αυτή η ΕΚΤ έχει ως στόχο να αποφευχθούν προβλήματα στη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής τα οποία θα μπορούσαν να συμβούν μετά από μία απότομη παύση των αγορών, τη στιγμή μάλιστα που η ελληνική οικονομία ανακάμπτει από τις συνέπειες της πανδημίας.

Με την ίδια απόφασή της η ΕΚΤ προβλέπει ότι η περίοδος της επανεπένδυσης των ομολόγων επεκτείνεται έως το 2025, ενώ οι αγορές στο πλαίσιο του προγράμματος ΡΕPP θα επιβραδυνθούν το πρώτο τρίμηνο του 2023.

Τέλος η ΕΚΤ απεφάσισε ότι οι καθαρές αγορές στο πλαίσιο του PEPP θα μπορούσαν επίσης να επαναληφθούν, εάν είναι απαραίτητο, για την αντιμετώπιση αρνητικών σοκ που σχετίζονται με την πανδημία.

Αναφορικά με το γενικότερο πλαίσιο της λεγόμενης ποσοτικής χαλάρωσης, η ΕΚΤ απεφάσισε να μειώσει σταδιακά τις αγορές ομολόγων που πραγματοποιεί μέσω του προγράμματος ΑΡΡ. Έτσι από το δεύτερο τρίμηνο του 2022 οι μηνιαίες αγορές ομολόγων (στις οποίες δεν περιλαμβάνονται τα ελληνκά) περιορίζονται στα 30 δισ. ευρώ από 40 δισ. ευρώ που είναι σήμερα. Το όριο των 40 δισ. ευρώ θα παραμείενει δηλαδή μέχρι τον Ιούνιο του 2022, ενώ από τον Οκτώβριο του 2022 το όριο περιορίζεται ακόμη περισσότερο στα 20 δισ. ευρώ και για όσο διάστημα είναι απαραίτητο προκειμένου να ενισχύσει τον θετικό αντίκτυπο των χαμηλών επιτοκίων. Το διοικητικό συμβούλιο αναμένει ότι οι καθαρές αγορές θα τερματιστούν λίγο πριν αρχίσει να αυξάνει τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ.

Η απόφαση αυτή ελήφθη, παρά την αυξημένη αβεβαιότητα που επικρατεί, υπό το πρίσμα των προβλέψεων της ΕΚΤ τόσο στο μέτωπο της αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού όσο και της ανάκαμψης της οικονομίας. «Το διοικητικό συμβούλιο κρίνει ότι η πρόοδος στην οικονομική ανάκαμψη και προς την επίτευξη του μεσοπρόθεσμου στόχου για τον πληθωρισμό επιτρέπει τη σταδιακή μείωση του ρυθμού των αγορών περιουσιακών στοιχείων του τα επόμενα τρίμηνα. Ωστόσο, απαιτείται νομισματική προσαρμογή για να σταθεροποιηθεί ο πληθωρισμός στο στόχο του 2% μεσοπρόθεσμα» αναφέρει η ΕΚ