*Νεκταρία Καρακατσάνη
Η κλιματική κρίση γίνεται συνεχώς πιο αισθητή, με δραματικές επιπτώσεις που δεν αφήνουν ανεπηρέαστο κανένα σημείο του πλανήτη. Τα όρια των κλιματικά ευάλωτων ζωνών διαρκώς αναθεωρούνται, ακυρώνοντας τον εφησυχασμό. Η συχνότητα και ένταση ακραίων φαινομένων, που συνοδεύονται από domino αποσταθεροποιητικών τάσεων, σηματοδοτούνότι ο πλανήτης μας βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός εκτιμά ότι η υπέρβαση του «ορίου ανοχής» του 1.5 βαθμού Κελσίου για την αύξηση θερμοκρασίας μπορεί να συντελεστεί, προσωρινά, εντός της επόμενης πενταετίας, με πιθανότητα μάλιστα άνω του 40%.
Ακόμη και μια κυνική προσέγγιση αποτίμησης, σε αμιγώς οικονομικούς όρους, αναδεικνύει ότι η βιώσιμη διάσταση είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την οικονομική ανάπτυξη, η ακριβέστερα συνιστά υπαρξιακή της προϋπόθεση. Σύμφωνα με αναλύσεις της Swiss RE, της μεγαλύτερης ασφαλιστικής (reinsurance) για φυσικές καταστροφές, η κλιματική αλλαγή μπορεί να συρρικνώσει την παγκόσμια οικονομία κατά 23 τρις δολάρια έως το 2050, αφαιρώντας 11-14% του ΑΕΠ. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι πρόσφατες πλημμύρες στην Γερμανία αποτιμήθηκαν από τον ασφαλιστικό κλάδο ως κόστος 5 δις ευρώ, ενώ για τις πυρκαγιές του Ιουνίου στον Καναδά, η αποτίμηση είναι τόσο σύνθετη, που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Αναμφίβολα, μια πολύπτυχη πρόκληση, στην οποία δεν έχουμε την πολυτέλεια να αποτύχουμε, είναι η συντονισμένη κλιματική δράση. Αφορά κάθε επίπεδο: διεθνές, περιφερειακό, εθνικό, τοπικό, συλλογικό, ατομικό. Επιπρόσθετα, καθίσταται σαφές ότι η αναχαίτιση της κλιματικής αλλαγής, που ενέχει παγκόσμια διάσταση, είναι εξίσου κρίσιμη με την τοπική διαχείριση των επιπτώσεών της.
Καταλυτική παράμετρος είναι η έμφαση στην πρόληψη και την αποτροπή. Στη χώρα μας, η διάσταση αυτή έχει ενσωματωθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης, με επικείμενες δράσεις 750 εκατ. € να εστιάζουν στην κλιματική ανθεκτικότητα, την προστασία της βιοποικιλότητας και τη θωράκιση από φυσικές καταστροφές, όπως πλημμύρες και πυρκαγιές.
Η Επικείμενη Έκθεση του ΟΗΕ
Ένα αναμενόμενο συμπέρασμα από την επικείμενη, 6ηΈκθεση Αξιολόγησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών, που παρουσιάζεται στις 9 Αυγούστου, είναι ότι η κλιματική αλλαγή συντελείται ταχύτερα από προηγούμενες εκτιμήσεις. Αναθεωρημένα κλιματικά μοντέλα, νέα μετρητικά δεδομένα, και έμφαση στην τοπική επίδραση των παγκόσμιων μεταβολών, ενισχύουν την ακρίβεια των προσομοιώσεων αλλά και την κατανόηση της ευαισθησίας του κλίματος,συγκριτικά με την προηγούμενη Έκθεση του 2013.
Η αξιοπιστία της Έκθεσης εδραιώνεται σε 14 χιλιάδες επιστημονικές μελέτες, που αναλύθηκαν από 234 διακεκριμένους επιστήμονες. Είναι χαρακτηριστικό ότι υποβλήθηκαν πάνω από 80 χιλιάδες παρατηρήσεις από εμπειρογνώμονες αλλά και τις 195 κυβερνήσεις των χωρών που προσυπέγραψαν τη Συνθήκη του Παρισιού.
Η μετατόπιση των πορισμάτων προς δυσμενή σενάρια είναι εμφανής και οφείλει να προκαλέσει παγκόσμια αφύπνιση. Όπως υποδεικνύουν οι προσομοιώσεις, είναι αρκετά πιθανό η δομική υπέρβαση του 1.5 °C να ανακύψει ακόμα και πριν το 2035. Όπως υπογραμμίζειτο World Economic Forum, η διαφορά μεταξύ 1.5 και 2 βαθμών Κελσίου δεν είναι καθόλου αμελητέα. Αντιθέτως, μεταφράζεται σε μέση αύξηση των περιόδων ξηρασίας από 2 σε 4 μήνες το έτος, ενώ εκτινάσσεται στους 10 μήνες, αν η υπερθέρμανση υπερβεί τους 3 °C.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι μια νέα επιστημονική προσέγγιση, που ενσωματώθηκε στην Έκθεση, προσδιορίζοντας τη συσχέτιση ακραίων φαινόμενων με την κλιματική αλλαγή που απορρέει από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Εντάσσεται στο World Weather AttributionProject, στο οποίο συμμετέχει πλήθος διακεκριμένων ερευνητών, από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης έως τη Μετεωρολογική Υπηρεσία της Ολλανδίας.
Ενδεικτικά, εξετάζοντας τις θερμοκρασίες που σημειώθηκαν στα τέλη Ιουνίου στις ΗΠΑ και τον Καναδά, με μέγιστο επίπεδο τους 49.6 °C, οι επιστήμονες κατέληξαν ότι η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη κατά 1.1 °C, συγκριτικά με προβιομηχανικά επίπεδα, εκτίναξε κατά 150 φορές την πιθανότητα εκδήλωσης του καύσωνα αυτής τις κλίμακας, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό υπόβαθρο για τις καταστροφικές πυρκαγιές που ακολούθησαν.
Γενικότερα, καθώς αποκωδικοποιούνται τα 12 σημεία καμπής του κλίματος, αναδεικνύονται φαύλοι κύκλοι αλλά και διαδοχικές ενεργοποιήσεις άλλων σημείων, που αν δεν αναχαιτιστούν, θα επιφέρουν μη αναστρέψιμες εξελίξεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι η τήξη των πάγων συνοδεύεται από έκλυση μεθανίου από το μόνιμα παγωμένο έδαφος. Αντίστοιχα, η ανάφλεξη τύρφης, από πυρκαγιές μεγάλης διάρκειας, απελευθερώνει στην ατμόσφαιρα αποθηκευμένο άνθρακα, συμβάλλοντας στην περαιτέρω θέρμανση. Τα σύννεφα, που αποτελούν επίσης κομβική παράμετρο, μπορεί να εγκλωβίζουν θερμότητα αντί να την αντανακλούν.
Πράσινη Μετάβαση – Τεκτονικές Αλλαγές
Ο πράσινος μετασχηματισμός όλων των τομέων της οικονομίας αποτελεί επιτακτική ανάγκη για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Η πρόσφατη αναθεώρηση των ευρωπαϊκών κλιματικών στόχων σε ακόμη πιο φιλόδοξα επίπεδα, με σημείο αναφοράς τον περιορισμό των εκπομπών CO2 κατά 55% έως το 2030, συγκριτικά με τα επίπεδα του 1990, απαιτεί σημαντικές, πρόσθετες επενδύσεις. Είναι αποκαλυπτικό ότι στον ενεργειακό τομέα, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι πρόσθετες επενδύσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να ανέλθουν στα 340 δις ευρώ ετησίως, χωρίς μάλιστα να συνυπολογίζονται οι μεταφορές.
Όπως προκύπτει από αναλύσεις της Boston Consulting, η παγκόσμια μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050 προϋποθέτει υπέρογκες επενδύσεις, της τάξης των 3-5 τρις δολαρίων ετησίως. Πρόκειται για έναν τεκτονικό μετασχηματισμό, που απαιτεί συνεκτικές εθνικές πολιτικές και ολιστική προσέγγιση. Η προσαρμογή αφορά όλα τα επίπεδα. Επιχειρηματικά μοντέλα, υπηρεσίες, διεργασίες, υλικά, τεχνολογίες, συνέργειες τομέων, εταιρικές δομές, εκπαιδευτικές προσεγγίσεις, καθημερινές συνήθειες.
Προκλήσεις και Διεθνείς Αποκλίσεις
Τα πάντα καλούνται να αναθεωρηθούν, υπό το πρίσμα της βιώσιμης διάστασης. Η πράσινη μετάβαση θα είναι επιτυχής αν συρρικνώσει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των δραστηριοτήτων μας, ελαχιστοποιώντας παράλληλα, το υψηλό κόστος προσαρμογής και αποδεσμεύοντας αναπτυξιακή δυναμική. Καταλυτικοί παράγοντες σε αυτή την κατεύθυνση είναι αναμφίβολα η καινοτομία αλλά και ο συντονισμός των θεσμικών εξελίξεων με τον καταιγιστικό ρυθμό των αλλαγών.
Προκειμένου να ενεργοποιήσει τα ισχυρά αντανακλαστικά που απαιτεί η κλιματική κρίση, τοθεσμικό πλαίσιο καλείται να εκσυγχρονιστεί μεταχύτητα. Να ενσωματώσει βέλτιστες διεθνείς πρακτικές αλλά και τοπικές ιδιαιτερότητες. Να δημιουργήσειανταγωνιστικούς και διαφανείς όρους, αποτελεσματικά κίνητρα, επενδυτική ορατότητα, και δίκαιη μετάβαση για όλους. Να άρει γραφειοκρατικές αγκυλώσεις δεκαετιών. Εξίσου κρίσιμη είναι η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση αλλά και η ουσιαστική συμμετοχή όλων των φορέων και πολιτών στην πράσινη μετάβαση.
Αξίζει να επισημανθεί ότι η Ευρώπη εκλύει μόλις το 12% των εκπομπών CO2 παγκοσμίως και το ποσοστό αυτό αναμένεται να συρρικνωθεί στο 5% έως το 2030, με την εφαρμογή των νέων πολιτικών της. Καθίσταται επομένως σαφής η ανάγκη για διεθνή σύγκλιση, με εναρμονισμένη προσήλωση στους κλιματικούς στόχους. Οι προκλήσεις για την διεθνή διπλωματία παραμένουν ωστόσο, ισχυρές.
Είναι ήδη ανησυχητικό ότι χώρες που αντιπροσωπεύουν το 47% των παγκοσμίων εκπομπών δεν έχουν υποβάλει δεδομένα, ώστε να τεκμηριώσουν τη συμμόρφωσή τους με τη Συνθήκη του Παρισιού που προσυπέγραψαν. Αντίστοιχα, διαφαίνονται σημαντικές αποκλίσεις ενόψει της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το κλίμα (COP 26) τον προσεχή Νοέμβριο στη Γλασκώβη.
Χώρες κρίσιμης σημασίας, όπως η Ινδία, η Βραζιλία και η Κίνα εμφανίζουν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς κομβικά ζητήματα, όπως η κατάργηση του άνθρακα και η φορολόγησή του. Δεν σπανίζουν τα αδιέξοδα σε σημαντικά ζητήματα εναρμόνισης αρχών και προτύπων, αλλά ούτε και η αποχή από τις διαπραγματεύσεις. Οιλιγότερες από 90 ημέρες που απομένουν έως την COP26 επισφραγίζονται ήδη με δραματικά κλιματικά φαινόμενα, που επιτάσσουν άμεση κινητοποίηση.
Πράσινη Χρηματοδότηση
Σε χρηματοοικονομικό επίπεδο, για την επίτευξη της πράσινης μετάβασης, διαμορφώνεται μια νέα, συντονισμένη προσέγγιση ως προς τη χρηματοδότηση των βιώσιμων επενδύσεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων μετασχηματίζεται σε «κλιματική» τράπεζα, με στόχο τα βιώσιμα έργα να υπερβούν το 50% των χρηματοδοτήσεων της έως το 2025. Παράλληλα, από τα τέλη του 2020, όλες οι χρηματοδοτήσεις είναι ευθυγραμμισμένες με τους στόχους της Συνθήκης του Παρισιού, και επιπρόσθετα, δεν αντιβαίνουν σε κανέναν από τους έξι περιβαλλοντικούς στόχους.
Στο ίδιο μήκος κύματος, στα τέλη Ιουλίου, 53 διεθνείς διαχειριστές κεφαλαίων, συνολικής αξίας 14 τρις δολαρίων, κάλεσαν όλες τις εταιρείες να καταρτίσουν σχέδια κλιματικής μετάβασης και να τα θέσουν προς έγκριση στις ετήσιες γενικές συνελεύσεις τους. Αντίστοιχες πρωτοβουλίες βρίσκονται σε εξέλιξη σε κάθε επίπεδο. Ενδεικτικά, 96 δήμαρχοι, από το ΛοςΆντζελες έως το Χονγκ Κονγκ, εκπροσωπώντας 700 εκατ. πολίτες, συγκρότησαν, τον Απρίλιο του 2020, τηνπλατφόρμα αλληλεπίδρασης C–40, με έμφαση σεκαινοτόμα σχήματα πράσινης χρηματοδότησης. Τον Ιούλιο του 2021, η πλατφόρμα ανακοίνωσε τον στόχο της για την προσαρμογή 1000 πόλεων σε μηδενικούς ρύπους.
ESG Στρατηγική
H συνεχώς αυξανόμενη έμφαση στα κριτήρια ESG(Περιβαλλοντικά, Κοινωνικά και Θέματα Διακυβέρνησης) αντανακλά το αναδυόμενο ενδιαφέρον για κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις. Είναι αξιοσημείωτο ότι το 50% των αμοιβαίων κεφαλαίων στο διάστημα 2023-2025 αναμένεται να είναι ευθυγραμμισμένα με κριτήρια ESG.
Όλο και περισσότεροι πολίτες, πελάτες, επενδυτές λαμβάνουν υπόψη τη βιώσιμη διάσταση στην επιλογή υπηρεσιών, προϊόντων, και επενδύσεων. Ο προσανατολισμός αυτός ισχυροποιήθηκε την περίοδο της πανδημίας, καθώς αποκαλύφθηκε η έκταση της κλιματικής κρίσης, αλλά και από την έμφαση που αποδόθηκε στην πράσινη ανάκαμψη, ως αναπόσπαστο τμήμα της λύσης.
Στο πλαίσιο αυτό, η βιώσιμη ανάπτυξη ενσωματώνεται πλέον όλο και πιο δυναμικά στην εταιρική στρατηγική και προκαλεί δομικές αλλαγές. Επιγραμματικά, οι εταιρείες καλούνται πλέον να προσδιορίσουν πώς διαχειρίζονται τους κινδύνους και τις ευκαιρίες που απορρέουν από τις κλιματικές προκλήσεις, αλλά και πώς οι ίδιες συνεισφέρουν στην αντιμετώπιση τους, μέσα από την αναθεώρηση της λειτουργίας και του επιχειρηματικού τους μοντέλου.
Παράλληλα, η εφαρμογή στρατηγικών ESG αντανακλά μια αλληλουχία από κανονιστικές εξελίξεις στο ευρωπαϊκό πλαίσιο (όπως η στρατηγική βιώσιμης χρηματοοικονομικής, ο κανονισμός ταξινομίας, και η κοινοτική οδηγία για την υποβολή εκθέσεων βιωσιμότητας των εταιρειών ), που ενισχύουν τη διαφάνεια σχετικά με τις βιώσιμες επενδύσεις και προάγουν την ελκυστικότητα τους.
Ενδεικτικά σημειώνεται ότι, με βάση το κοινοτικό πλαίσιο, από 1.1.2022 υποχρεούνται σε γνωστοποιήσεις στοιχείων ESG οι διαχειριστές κεφαλαίων, οι χρηματοοικονομικοί συμμετέχοντες και σύμβουλοι, καθώς και τα προϊόντα με βάση τη νομοθεσία SFDR. Οι αναφορές θα αφορούν καταρχάς δύο από τους περιβαλλοντικούς στόχους του κανονισμού ταξινομίας, δηλαδή τον μετριασμό και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Αντίστοιχα, οι απαιτήσεις γνωστοποίησης βιωσιμότητας που εισάγει η Οδηγία CSRD (Corporate SustainabilityReporting Directive), αναμένεται να ισχύουν από το οικονομικό έτος 2023 για όλες τις μεγάλες επιχειρήσεις, ενώ για τις εισηγμένες μικρομεσαίες επιχειρήσεις, των οποίων τα πρότυπα βιωσιμότητας θα είναι απλούστερα, η εφαρμογή αναμένεται από το οικονομικό έτος 2026. Είναι σημαντικό ότι έχει προταθεί η επέκταση τουπεδίου εφαρμογής σε όλες τις μεγάλες επιχειρήσεις, εισηγμένες ή όχι. Αυτή η προσαρμογή θα σημαίνει πρακτικά ότι όλες οι μεγάλες επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να αποτυπώσουν δημόσια τις επιπτώσεις της δραστηριοποίησής τους στο περιβάλλον.
Πράσινα Ομόλογα – Αλλαγή Δεδομένων
Τα πράσινα ομόλογα αφορούν τη χρηματοδότηση νέων ή υφιστάμενων έργων, με θετικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο, σε βαθμό 90 % κατ’ ελάχιστο. Οι επενδύσεις αυτές περιλαμβάνουν ιδίως τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, την ενεργειακή απόδοση, τη βιώσιμη διαχείριση υδάτων και χρήση γης, τη βελτίωση της ποιότητας του νερού, τη διατήρηση της βιοποικιλότηταςκαι τις καθαρές μεταφορές. Παρά την αξιοσημείωτη ανοδική τάση που καταγράφεται διεθνώς, τα πράσινα ομόλογα που εκδόθηκαν το 2020 συνιστούν μόλις το 4% του συνόλου των ομολόγων.
Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά αναμένεται να μεταβληθούν αισθητά. Μεταξύ των βασικών λόγων για μια νέα δυναμική, διακρίνονται οι εξής:
α) Η διαμόρφωση ενός νέου ευρωπαϊκού προτύπου για τα πράσινα ομόλογα, με βάση το πλαίσιο πουπαρουσιάστηκε τον Ιούλιο του 2021.
β) Ο στόχος να αντληθεί το 30% των κεφαλαίων του NextGeneration EU από πράσινα ομόλογα.
γ) Το διεθνές momentum ενόψει της COP 26, με αρκετές χώρες να εστιάζουν στην έκδοση πράσινων ομολόγων, ώστε να επιδείξουν την προσήλωσή τους στην βιώσιμη ανάπτυξη. Είναι ενδεικτικό ότι η Κίνα εξέδωσε ήδη φέτος άνω των 140 green bonds.
Στο πλαίσιο αυτό, τα πράσινα ομόλογα αναμένεται να υπερβούν τα 450 δις $ το 2021. Είναι ενδεικτικό ότι οι εκδόσεις στην Ευρώπη ανήλθαν στα 53 δις $ το 1οεξάμηνο του 2021, σημειώνοντας αύξηση 30% συγκριτικά με την αντίστοιχη περίοδο του 2020. Στο 2οτρίμηνο του 2021, η Γερμανία ανήλθε στην πρώτη θέση πράσινων ομολόγων, εκδίδοντας 18.5 δις $, ενώ ακολούθησαν οι ΗΠΑ (10 δις), η Κίνα (9.6 δις) και η Γαλλία (7.3 δις).
Νέο Ευρωπαϊκό Πρότυπο – Green Bond
Το Επενδυτικό Σχέδιο για την υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, που ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο του 2020, περιλάμβανε μεταξύ των βασικών του προτάσεων, ένα νέο πρότυπο ευρωπαϊκού πράσινου ομολόγου. Στις 6 Ιουλίου 2021, παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ο εν λόγω κανονισμός.
Ο στόχος του προτύπου είναι διττός. Nα διευκολύνει (α) τους εκδότες ομολόγων, ώστε να καθίσταται σαφές ότι χρηματοδοτούν έργα ευθυγραμμισμένα με την ευρωπαϊκή πράσινη ταξινόμηση, και (β) τους επενδυτές, ώστε να έχουν αξιόπιστη, εύληπτη και πιο άμεση εικόνα για την βιώσιμη διάσταση των επενδύσεων τους. Με τον τρόπο αυτό, περιορίζεται ο κίνδυνος του greenwashing, δηλαδή της ψευδεπίγραφης ή ανεπαρκώς τεκμηριωμένης, πράσινης ταυτότητας των επενδύσεων.
Σε αντίθεση με άλλα πρότυπα που έχουν ήδη εφαρμοστεί στην αγορά, όπως οι πράσινες ομολογίες της Διεθνούς Ένωσης Κεφαλαιαγοράς (ICMA), το νέο πρότυπο θα είναι πλήρως συμβατό με τα κριτήρια και τον κατάλογο δραστηριοτήτων που η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί πράσινες. H υιοθέτηση του προτύπου θα είναι καταρχάς προαιρετική. Έτσι, οι εκδότες πράσινων ομολόγων δεν είναι απαραίτητο να εφαρμόζουν όλες τις επιμέρουςαπαιτήσεις. Ωστόσο, το πρότυπο θα αποτελεί ένα σημείο αναφοράς, στο οποίο καλείται να συγκλίνει η αγορά.
Βασικά Χαρακτηριστικά
(α) Το νέο πρότυπο θα παρέχει πρόσθετη βεβαιότητα στους επενδυτές για τη χρήση των εσόδων σε δραστηριότητες εναρμονισμένες με την ευρωπαϊκή ταξινόμηση. Πρόκειται για μια υποχρέωση που δεν διέπει τα πράσινα ομόλογα έως τώρα.
Ως απόρροια αυτής της πρόβλεψης, επιπρόσθετα με την σημαντική συνεισφορά σε έναν από τους έξι περιβαλλοντικούς και κλιματικούς στόχους, οι επενδύσεις, όπου θα διοχετεύονται τα έσοδα, θα πρέπει να εφαρμόζουν και την αρχή της μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης (no significant harm) σε κανέναν από τους έξι στόχους, και παράλληλα, να ικανοποιούν ασφαλιστικές δικλείδες κοινωνικού χαρακτήρα. Το πρότυπο μπορεί επίσης να υπηρετεί δραστηριότητες μετάβασης, όπως ορίζονται στην ταξινόμηση, εντός του χρόνου ωρίμανσης του ομολόγου.
(β) Πριν την έκδοση του ομολόγου, θα απαιτείται εξωτερική αξιολόγηση των δεδομένων του (factsheet), όπως αυτά αποτυπώνονται σε συγκεκριμένο μορφότυπο. Εξωτερικός έλεγχος θα υφίσταται και μετά την έκδοσητου ομολόγου, προκειμένου να πιστοποιηθεί ότι τα έσοδα διοχετεύτηκαν σε επιτρεπτές δραστηριότητες. Οι αξιολογήσεις αυτές, που σήμερα αποτελούν απλώς συστάσεις, θα καθίστανται υποχρεωτικές με το νέο πρότυπο.
(γ) Οι εξωτερικοί αξιολογητές που παρέχουν υπηρεσίες σε εκδότες πράσινων ομολόγων της ΕΕ πρέπει να είναι εγγεγραμμένοι και να εποπτεύονται από την Ευρωπαϊκή Αρχή Αγορών Κινητών Αξιών (ESMA). Αυτό το σχήμα εποπτείας θα διασφαλίσει την ποιότητα και αξιοπιστία των αξιολογήσεών τους, για την προστασία των επενδυτών και την ακεραιότητα της αγοράς. Ειδική, περιορισμένη ευελιξία προβλέπεται ωστόσο, για κρατικούς εκδότες.
Προκλήσεις Eφαρμογής
Παρά την θετική συμβολή των παραπάνω χαρακτηριστικών στη χρηματοδότηση πράσινων επενδύσεων, έχουν ήδη διατυπωθεί κάποιοι προβληματισμοί για το νέο πρότυπο. Ενδεικτικά, αναφέρονται οι παρακάτω:
(α) Λόγω της προαιρετικής συμμόρφωσης, ακόμη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι αβέβαιο αν το νέο πρότυπο θα έχει διεθνή αντανάκλαση. Το επιτυχές παράδειγμα των UCITS, όπου το ευρωπαϊκό πρότυπο για retailinvestment funds χρησιμοποιείται ευρέως, ακόμη και σε αναδυόμενες αγορές, είναι ενθαρρυντικό.
β) Το πρότυπο διέπεται από ασάφεια ως προς την πράσινη κατάταξη του φυσικού αερίου και της πυρηνικής ενέργειας, ζητήματα στα οποία ακόμη και οι ισχυρότερες χώρες (ιδίως Γερμανία, Γαλλία) εμφανίζουν διαφορετικές προσεγγίσεις.
γ) Το γεγονός ότι βασικός εκδότης των νέων ομολόγων θα είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη (sovereign debt markets), που δεν θα υπόκεινται στους αυστηρούς όρους των εταιρικών εκδόσεων αλλά θα μπορούν να καθορίζουν ειδικούς όρους, ενδέχεται να δημιουργήσει ανομοιογενείς επενδύσεις. Ωστόσο, η Γαλλία απέδειξε έμπρακτα ότι είναι εφικτή μια σαφής πράσινη ταξινόμηση, ακόμη και στην κατάρτιση του προϋπολογισμού της.
δ) Η σαφής αντιστοίχιση μεταξύ της ευρωπαϊκής ταξινόμησης και εκείνων που επεξεργάζονται άλλες χώρες, κρίσιμες για την ενεργειακή μετάβαση, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, και η Κίνα, μέσω διεθνών φορέων συνεργασίας (όπως τη Διεθνή Πλατφόρμα Βιώσιμης Χρηματοοικονομικής), αναμένεται να είναι μια σύνθετη και πολυετής διαδικασία. Αν επιτευχθεί, θα διευκολύνει αισθητά τις ροές κεφαλαίων σε πράσινα χαρτοφυλάκια, διεθνούς κλίμακας και διαφοροποίησης.
Συμπεράσματα
Η πράσινη μετάβαση έχει ήδη ενεργοποιήσει σημαντικές αλλαγές στον σχεδιασμό επενδύσεων, το χρηματοοικονομικό πλαίσιο που τις διέπει, τις εθνικές πολιτικές, τους εταιρικούς μετασχηματισμούς, και τις καθημερινές μας συνήθειες. Ωστόσο, η κλιματική κρίση απαιτεί πολύ περισσότερα, πέρα από τεχνικές προσεγγίσεις, πολιτικές μετάβασης και διεθνείς συνεργασίες.
Πέρα από τον σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεωναντιμετώπισης, πρόληψης και προσαρμογής, οφείλουμε να εδραιώσουμε μια βαθύτερη έννοια: την αξιοπιστία. Οι χώρες οφείλουν να πείσουν, έμπρακτα, τους πολίτες τους ότι οι προσαρμογές που συνδέονται με τη βιώσιμη ανάπτυξη, δεν αντικατοπτρίζουν ιδιοτελή συμφέροντα, αλλά συντελούνται με όρους διαφάνειας και συλλογικής συμμετοχής, στο πλαίσιο μιας δίκαιης μετάβασης. Ότι υπηρετούν μια καθολική ανάγκη, υπαρξιακή επί της ουσίας, στην οποίοι όλοι οι πολίτες καλούμαστε να αποτελέσουμε τμήμα της λύσης.
Στις 29 Ιουλίου καταγράφηκε η παγκόσμια ημέραγνωστή ως «Earth Overshoot Day». Η πρακτική ερμηνεία είναι ότι ο πλανήτης μας έχει ήδη καταναλώσει το σύνολο των φυσικών πόρων που μπορεί να ανανεώσει σε ετήσια βάση. Έτσι, το “οικολογικό έλλειμμα” για φέτος εκτιμάται στο 74%. Η ώρα για κλιματική δράση είναι τώρα και αφορά όλους μας, σε κάθε γωνιά του πλανήτη.
Οι πράξεις μας οφείλουν να αποκτήσουν την ακεραιότητα που επιβάλλουν οι συνθήκες. Μύθοι και αλήθειες πρέπει να τεθούν σε επιστημονική βάση. Οι σχεδιασμοί καλούνται να αναμετρηθούν με πραγματικά δεδομένα και να αναθεωρηθούν. Διαφορετικά, οι αναλύσεις μας θα συνεχίζουν να παρουσιάζονται σε ψηφιακά συνέδρια, ενδεχομένως από ερημοποιημένατοπία ή καταφύγια κλιματικής μετανάστευσης. Η Έκθεση του ΟΗΕ τονίζει ότι οι εξελίξεις είναι ακόμη αναστρέψιμες, αρκεί να εντείνουμε, έμπρακτα, τις κλιματικές δεσμεύσεις μας. Οφείλουμε να τα καταφέρουμε.
*Η Νεκταρία Καρακατσάνη είναι μαθηματικός με εξειδίκευση στα οικονομικά της ενέργειας (PhD, London Business School / MSc, Oxford University). Το κείμενο εκφράζει προσωπικές σκέψεις.
