Η ενεργειακή αβεβαιότητα και οι πιέσεις στην αγορά ενέργειας δοκιμάζουν τις δεσμεύσεις της Ευρώπης για την πράσινη μετάβαση. Παρά τις δεσμεύσεις των Ευρωπαίων ηγετών για επιτάχυνση της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, οι αυξημένες τιμές και οι ανησυχίες για την ασφάλεια του εφοδιασμού ανατρέπουν τις προτεραιότητες των εθνικών κυβερνήσεων. Υπό την πίεση των άμεσων αναγκών, πετρέλαιο και φυσικό αέριο επανέρχονται στο προσκήνιο, καθώς ολοένα περισσότερες χώρες στρέφονται σε αυτά αναζητώντας βραχυπρόθεσμες λύσεις. Την ίδια στιγμή, ο ΟΗΕ προειδοποιεί ότι η κλιματική κρίση εξελίσσεται σε παγκόσμια υγειονομική κρίση, δηλώνει ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το Κλίμα, Σάιμον Στιλ.
Παρά την κοινή ευρωπαϊκή θέση υπέρ της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, οι εθνικές στρατηγικές αποκαλύπτουν διαφορετικές προτεραιότητες, σύμφωνα με δημοσίευμα του Euronews Η Ουγγαρίαεπιδιώκει την εξασφάλιση φυσικού αερίου από το ρουμανικό κοίτασμα φυσικού αερίου Neptun Deep, ενώ παράλληλα αναζητά μεγαλύτερη πρόσβαση στους τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) της Κροατίας και της Ελλάδας.
Ο Γκιόργκι Μπάτσα, διευθύνων σύμβουλος του ουγγρικού πολυεθνικού ενεργειακού ομίλου MOL, προειδοποίησε ότι η αποκοπή από τις ρωσικές ενεργειακές προμήθειες θα μπορούσε να έχει σημαντικό οικονομικό κόστος.
«Πρόκειται επίσης για ζήτημα προσιτότητας. Σήμερα πρέπει να πληρώσετε ένα τόσο μεγάλο καπέλο για βασικές πρώτες ύλες και ενεργειακές προμήθειες που, σε ένα ορισμένο σημείο, μπορούν να προκαλέσουν δυσλειτουργία της κοινωνίας», είπε στο Euronews ο Μπάτσα.
Αντίστοιχα, η Κροατία επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου, αξιοποιώντας τον τερματικό σταθμό LNG στο νησί Κρκ και τις λιμενικές υποδομές της. Στόχος είναι η μείωση της εξάρτησης των γειτόνων της από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Για την Ελλάδα, η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί ολοένα και περισσότερο ζήτημα εθνικής κυριαρχίας. Ενόψει της COP31, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας της Ελλάδας, Σταύρος Παπασταύρου, υποστήριξε ότι οι χώρες δεν θα πρέπει να αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα στην προστασία του κλίματος και την ασφάλεια του ενεργειακού τους εφοδιασμού. Παράλληλα, η Αθήνα επιδιώκει να ενισχύσει τις ενεργειακές σχέσεις της με τις ΗΠΑ, την Κύπρο, την Αίγυπτο και τα Βαλκάνια.
Παράλληλα, η Ελλάδα έχει μετασχηματίσει το ενεργειακό της μείγμα στην ηλεκτροπαραγωγή, με την αιολική και την ηλιακή ενέργεια να αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 40% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας το 2025. Ωστόσο, παρά τις περαιτέρω επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, το μερίδιό της στην ηλεκτροπαραγωγή δεν αυξήθηκε κατά τη συγκεκριμένη χρονιά, ενώ το φυσικό αέριο κέρδισε έδαφος.
Η κλιματική κρίση απειλεί τη δημόσια υγεία
Πέρα από την ενεργειακή και οικονομική διάσταση, η COP31 αναδεικνύει μια ακόμη κρίσιμη πτυχή της κλιματικής αλλαγής: τις επιπτώσεις της στην ανθρώπινη υγεία. Ο Επικεφαλής του ΟΗΕ για το Κλίμα, Σάιμον Στιλ, χαρακτήρισε την κλιματική κρίση «υγειονομική έκτακτη ανάγκη πανδημικής κλίμακας», επισημαίνοντας ότι οι ακραίες θερμοκρασίες, η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι κλιματικές καταστροφές επιβαρύνουν ολοένα περισσότερο τα συστήματα υγείας και τις βασικές υποδομές.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO), τα τελευταία 12 χρόνια ήταν τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι επιπτώσεις της ακραίας ζέστης στις ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι, οι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους και οι έγκυες γυναίκες.
Την ίδια στιγμή, ο Άλαν Ντάνγκουρ, διευθυντής Κλίματος και Υγείας στο Wellcome Trust, εκτίμησε ότι η καύση ορυκτών καυσίμων και η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή συνδέονται με περισσότερους από τρία εκατομμύρια θανάτους ετησίως, εξαιτίας της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της ακραίας ζέστης, όπως αναφέρει ο ιστότοπος The Climate Watch.
Καθαρότερη ενέργεια και εξηλεκτρισμός ως λύσεις
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η βελτίωση της ποιότητας του αέρα και η επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού αναδεικνύονται σε βασικές προτεραιότητες. Σύμφωνα με τον Ντάνγκουρ, η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από ορυκτά καύσιμα έχει ήδη συμβάλει στην αποτροπή περισσότερων από 300.000 θανάτων ετησίως σε τουλάχιστον 77 χώρες.
Παράλληλα, ο Συνασπισμός Χρηματοδοτών για το Κλίμα και την Υγεία (Climate & Health Funders Coalition), που ιδρύθηκε στην COP30 στο Μπελέμ, έχει διαθέσει περισσότερα από 200 εκατομμύρια δολάρια σε δράσεις που αφορούν την ακραία ζέστη, την ατμοσφαιρική ρύπανση και τις λοιμώδεις νόσους που επηρεάζονται από τις κλιματικές συνθήκες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει η COP31 να αξιοποιήσει τη δέσμευση της COP28 στο Ντουμπάι για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, η επίτευξη ουσιαστικής προόδου παραμένει πολιτικά δύσκολη. Παράλληλα, 57 χώρες, μεταξύ των οποίων 14 ευρωπαϊκές, έχουν υποστηρίξει την ανάπτυξη οδικών χαρτών για τη σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Μια δύσκολη ισορροπία για την Ευρώπη
Το βασικό διακύβευμα της COP31 είναι πλέον σαφές: πώς μπορεί η Ευρώπη να εξασφαλίσει προσιτή και αξιόπιστη ενέργεια χωρίς να υπονομεύσει τους κλιματικούς της στόχους; Η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια είναι πραγματική, όπως πραγματικές είναι και οι οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές κοινωνίες. Ωστόσο, η συνέχιση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα ενδέχεται να διαιωνίσει τόσο την ενεργειακή ευαλωτότητα όσο και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Το μήνυμα που αναδεικνύεται από τις παρεμβάσεις των αξιωματούχων του ΟΗΕ είναι ότι η επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με βάση τους στόχους μείωσης των εκπομπών. Πρέπει να αποτιμάται και με βάση τις ζωές που σώζονται, την προστασία της δημόσιας υγείας και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Πηγές: Με πληροφορίες από Euronews, The Climate Watch, Guardian
